شهر زیر زمینی زلف‌آباد فراهان

 

شهر زیر زمینی زلف‌آباد فراهان

محوطه تاريخي دلف‌آباد يا زلف‌آباد که در ميان اهالي فراهان به عنوان خرابه‌ها يا شهر زيرزميني دلف‌آباد خوانده مي‌شود به صورت محوطه‌اي وسيع در 3 کيلومتري شمال شرق شهرفرمهين و در طرف جاده آسفالته فرمهين به آشتيان و تفرش قرار گرفته، به گونه‌اي که جاده مذکور محوطه را به دو بخش شرقي و غربي تقسيم کرده است. محوطه ياد شده بصورت برآمدگيهايي و تلهايي در موقعيت مذکور در ميانه دشت فراهان در کنار امامزاده احمدبن علی(ع) که به عنوان يک يادمان تاريخي از دوره ايلخاني و يک بناي زيارتي مورد احترام اهالي شناخته مي‌شود واقع است.شهر زیرزمینی زلف‌آباد شهری شیعه‌نشین و مهم در فراهان استان مرکزی و متعلق به دوره ایلخانیان است که توسط حاکمان زمان قاجار تخریب و پس از زلزله‌ای مهیب زیر خاک مدفون شده است.
اين بنا از آن جهت که مرکزيتي براي برگزاري جشن برداشت گندم، آب پاشان يا تيرگان که جشن و مراسمي آييني مختص فراهان است موقعيتي ممتاز دارد. محوطه تاريخي زلف‌آباد که وجود راه‌هاي زيرزميني آن براي مردم فراهان بصورت يک افسانه ماندگار درآمده براساس مطالعات به عمل آمده محوطه‌اي وسيع بالغ بر 110 هکتار است. اين محوطه مورد اشاره منابعي چون نزهت القلوب حمدالله مستوفي در سده هشتم ه .ق واقع شده و در آن منبع بعنوان يکي از بزرگترين روستاهاي فراهان اشاره شده است. در منابع دوره قاجار به مراتب بيشتر از ديگر منابع به اين محوطه به عنوان مکاني معمور پرداخته شده است. اين منابع متفق‌القول به وجود شهري زيرزميني در محوطه ياد شده و در محال فراهان اذعان داشته و شکل‌گيري ساختار اوليه آن را به ابودلف عباسي منتسب ساخته است. اين شهر را از بناهاي ابودلف عجلي باني شهر کرج مي‌دانند و گويند اسم آن محل در اصل دلف‌آباد بوده است و از باني خود، نام و نسب برده است. آثار تاريخي و ارزشمندي که از اين اراضي بدست آمده ثابت کرده که اين ناحيه بيش از ابودلف‌ها منطقه مهمي بوده که دسته‌اي از مردمان صنعتگر متمدن در آن سکني داشته‌اند.
مطالعات اوليه در قالب گمانه‌زني‌ها به شکل‌گيري اين محوطه در قالب يک شهر در دوره ايلخاني در سده‌هاي هفتم و هشتم ه .ق صحه گذاشته و توسعه آن در دوره‌هاي تيموري و صفوي و زوال و نابوديش را در دوره قاجار مفروض دانسته‌اند. در دوره قاجار پس از احداث شهر سلطان‌آباد (اراک) به دست يوسف‌خان گرجي که در ابتدا به نام قلعه سلطان‌آباد بوده ، در سال 1230 ه.ق و استقرار قواي دولتي در آن اهالي ذلف‌آباد که شامل فراهان و مجدآباد کهنه و مجدآباد نو و اسلام‌آباد و شاه‌آباد بوده‌اند بر عليه حکومت مرکزي سر به شورش برداشته و قيام آنان سرکوب شده و محوطه باستاني ذلف‌آباد به آب بسته مي‌شود.
با تکميل مطالعات سطحي و انجام کاوش باستان‌شناسي در باب اين محوطه نتايجي حاصل شده که فرضهاي ابتدايي را به يقين رسانيد. با انجام کاوش فصل اول اين محوطه که در قالب 700 مترمربع صورت پذيرفت شواهد و نشانه‌هايي حاصل آمد که بر شکل‌گيري شهري براساس اصول و مطالعات پايه‌اي توسط ساکنان صحه گذاشت. بر اساس اين پژوهش که منجر به کشف بخشي از ساختارهاي مسکوني و عمومي از جمله بقاياي يک حمام شد.
محوطه تاريخي ذلف‌آباد به عنوان شهري آباد و با مردمي شيعه مذهب که زندگي آنان مبتني بر بهره‌وري از کشاورزي، دامداري و توليد بوده شکل گرفته است.
ساکنان اين محل براساس مبادلات فرهنگي و تجاري برخي از مواد و مصالح مورد نياز، در شکل بخشي به ساختار معماري و برخي از فرآورده‌هاي مورد نياز براي زندگي روزمره را از طريق مبادلات تجاري تأمين نموده و خود دست به توليد برخي ديگر زده‌اند.
اين شهر به احتمال داراي بخشهاي مختلف و طبقه‌بندي مشاغل بوده و از ساختارهاي عمومي در ارتباط با مذهب و زندگي روزمره و محله‌هايي براي معيشت طبقات اجتماعي چندگانه بهره مي‌برده است. در ارتباط با اين کاوش سواي از فضاهاي مسکوني که دوره اصلي شکل‌گيري در دوره‌هاي بعدي (تيموري، صفوي) دوباره با دخل و تصرفات و مرمت‌هاي موضعي مورد استفاده واقع شده بودند اشيايي منقول از قبيل مسکوکات، ظروف سفالي و ... که در ارتباط با شيوه زندگي ساکنين قابل بررسي بودند به دست آمده است.
چندی پیش فصل اول کاوش در محوطه تاریخی زلف‌آباد فراهان واقع در استان مرکزی آغاز شد.
در کاوش‌های انجام شده زوایای متعددی از شهر زیرزمینی زلف‌آباد فراهان شامل بافت مسکونی، اشیاء و ظروف سفالینه، سکه و ابزار زندگی از دل خاک بیرون آورده که در جمع‌بندی نتایج این کاوش اطلاعات زیادی از پیشینه این محوطه تاریخی کشف شد.
نتایج حاصل از مرحله نخست کاوش‌ها حاکی است که محوطه تاریخی زلف‌آباد بیش از 130هکتار وسعت داشته و به لحاظ موقعیت سیاسی و اقتصادی و فرهنگی محدوده قابل توجهی را در فراهان شامل می‌شده است.
بقایای کشف شده از این شهر زیرزمینی متعلق به دوره ایلخانیان است و به نظر می‌رسد که این منطقه در گذشته شهری شیعه‌نشین و مهم در فراهان محسوب می‌شده است.
برنامه بررسی و شناسایی محوطه تاریخی زلف‌آباد فراهان از سال 1375آغاز شده و تعیین حریم و گمانه‌زنی محدوده این شهر زیرزمینی در سال 1379صورت گرفته است.
براساس آنچه در ناسخ‌التواریخ و روضه‌الصفا آمده، شهر زیرزمینی زلف‌آباد، در قرن ششم تا نهم هجری قمری شهری آباد و بزرگ بوده که در شاهراه تجارت قم ، تهران و اصفهان واقع شده بود.
بنا به روایات تاریخی این شهر در دوره قاجاریه پس از شورش مردم علیه حاکمان وقت تخریب شده و بنا به روایت دیگر پس از زلزله‌ای مهیب زیر خاک مدفون شده است.
برای مرحله دوم کاوش در محوطه تاریخی زلف‌آباد 300میلیون ریال اعتبار تخصیص شده است.
عکس های مرتبط
زلف-آباد
زلف-آباد
زلف-آباد
زلف-آباد
تمامی حقوق این سایت برای شهرداری اراک محفوظ است    شرایط استفاده    قوانین