منطقه حفاظت شده هفتاد قله

                                                                    

منطقه حفاظت شده هفتاد قله

نام انگلیسی Haftad Gholleh protected area

نام فارسی: منطقه حفاظت شده هفتاد قله

موقعیت جغرافیایی

منطقه حفاظت شده هفتاد قله در 25 كيلومتري شمال شرقي اراك و بين شهرستانهاي اراك، محلات و خمين در N3355 تا N3418 عرض شمالي و E4957 تا E5032 طول شرقي واقع شده است. مساحت آن 97407 هكتار مي‌باشد.

پوشش گياهي: كاسني، نعناع، شب بو، تنگرس، نسترن،‌ لرك، فرفيون و اسپند

پستانداران: كل و بز، ‌قوچ و ميش، پلنگ، كفتار، شغال،‌ گرگ، گوركن، خرگوش، ‌تشي و‌ روباه

پرندگان: كبك،‌ تيهو،‌ بلدرچين، ‌باقرقره، كبوتر چاهي، كبوتر كوهي،‌ عقاب طلايي،‌ سارگپه، هما، كركس، دال، ‌شاهين، بحري، ليل،‌ بوتيمار و حواصيل

خزندگان : چند نوع افعي، مارآبي و لاك پشت

كاركردهاي اكولوژيكي و ارزشهاي بي‌نظير اكوسيستم هفتاد قله

منطقه حفاظت شده هفتاد قله كه نام خود را از كوه هفتاد قله واقع در اين منطقه برگرفته است مجموعه‌اي از كاركردهاي اكولوژيكي و ارزشهاي بي‌نظير اكوسيستم كوهستاني و دشتي را نمايان مي‌سازد كه در مجموعه شبكه مناطق تحت حفاظت كشور قرار دارد. منطقه حفاظت شده هفتاد قله در استان مركزي يكي از برگزيدگان شبكه مناطق حفاظت شده كشور است. قابليت‌ها و ظرفيت‌هاي بالقوه طبيعي و فرهنگي منطقه حفاظت شده هفتاد قله از ديرباز مورد توجه ساكنين بومي و حاكمان بوده است. جاذبه‌هاي طبيعي و زيبايي‌هاي سحرانگيز اين منطقه كه داراي چشم‌اندازهاي زيبا، تنوع و شگفتي جوامع گياهي و مأمن انواع گوناگون پستانداران، پرندگان و خزندگان به ويژه پستانداران بزرگ علف‌خوار نظير كل، بز، قوچ و ميش بوده و در واقع يك موزه و آزمايشگاه طبيعي براي علاقه‌مندان به طبيعت و علوم و دانش مي‌باشد. هر ساله گروه‌ها و افراد بسياري از علاقه‌مندان، ‌محققين و دانش‌پژوهان رشته‌هاي مختلف منابع طبيعي، محيط‌زيست، كشاورزي، علوم زمين و علوم جانوري از اين منطقه بازديد و استفاده مي‌نمايند.

همچنين در فصول مختلف سال بخصوص بهار و تابستان نيز چندين هزار نفر از اهالي شهرهاي اطراف منطقه در گروه‌هاي دانشجويي، دانش‌آموزي، كوهنوردي، كاركنان ادارات و كارخانه‌ها و نيز خانواده‌هاي ساكن در شهرها و روستاهاي اطراف به اين منطقه وارد و ساعاتي را در طبيعت زيباي آن سپري مي‌نمايند. شكار ورزشي نيز شكلي از اكوتوريسم و يكي از اهداف اوليه مديريت منطقه حفاظت شده هفتاد قله به شمار مي‌رود در چند سال اخير براساس ضوابط و با صدور پروانه ويژه شكار در اين منطقه صورت مي‌گيرد كه در طي همين سالها ده‌ها شكارچي از كشورهاي مختلف جهان از جمله اسپانيا، چك، قطر، تركيه، برزيل، ايتاليا و... از طريق آژانسهاي توريستي از اين منطقه بازديد و نسبت به شكار مورد علاقه خود برابر مقررات اقدام نموده‌اند.

همچنين با توجه به ظرفيت و توان اكولوژيكي بالاي منطقه هفتاد قله چنانچه در آن سرمايه‌گذاريهاي لازم صورت پذيرد و نيروي انساني و امكانات در جهت حفاظت بيشتر تأمين گردد و علاوه بر آن امكانات لازم براي جذب گردشگران داخلي و خارجي فراهم گردد، مطمئناً مي‌تواند از لحاظ فرهنگي، اقتصادي،‌ اجتماعي نقش ارزنده و بسيار مؤثري در اين منطقه ايفا نمايد. منطقه هفتاد قله به دليل شرايط خاص جغرافيايي و پوشش گياهي انبوه و وفور جانوران وحشي قابل شكار همواره يكي از تفريحگاه‌هاي تاريخي ايران بوده و از زمانهاي قديم مورد توجه قرار گرفته است. منطقه هفتادقله در دوران قاجاريه، يكي از شكارگاه‌هاي سلاطين قاجار بوده و سنگ نوشته‌هاي باقي مانده در ديوارهاي صخره‌اي دره چكاب، بيانگر شكار صدها قوچ و ميش در يك روز مي‌باشد. حدود 62 كتيبه در كوه‌هاي هفتاد قله حك گرديده است كه تاريخ تعدادي از آنها به 400 سال قبل مي‌رسد كه در برخي نشاني از سرسبزي و وفور شكار منعكس شده است.

اين منطقه كه طي ساليان بسيار مورد تاخت و تاز شكارچيان و سودجويان بوده، عليرغم اينكه بخشهاي وسيعي از آن به دليل شكار بيش از حد و چراي بي‌رويه دام از لحاظ پوشش گياهي و حيات بسيار آسيب ديده و فقير شده بود. در تاريخ 1349/09/17 به دليل ويژگيهاي طبيعي منطقه محدوده‌اي از آن شامل كوههاي هفتاد قله، بره زرد و سيبك توسط سازمان شكارباني و نظارت بر صيد وقت منطقه شكار ممنوع اعلام گرديده و سپس در تاريخ 1353/05/23 با اضافه شدن نواحي و كوههاي سله بهر، انجدان، لته در، سراب ازنا، برآفتاب كارچان توسط سازمان حفاظت محيط زيست به عنوان منطقه حفاظت شده هفتاد قله تغيير نام يافت. از نظر وسعت و موفعيت جغرافيايي منطقه حفاظت شده هفتاد قله مي‌توان گفت اين منطقه حدود 2/7 درصد مساحت استان مركزي را تشكيل مي‌دهد و محدوده‌ايست به وسعت 81125 هكتار بين مدار 34 درجه و 18 دقيقه شرقي الي 33 درجه و 55 دقيقه عرض شمالي و 49 درجه و 57 دقيقه الي 50 درجه و 22 دقيقه طول واقع گرديده و محيط پيراموني آن 140 كيلومتر است. اين منطقه از نظر مكاني در فاصله 25 كيلومتري شرق اراك، 30 كيلومتري شمال خمين و 15 كيلومتري شمال غربي محلات و 35 كيلومتري شمال غربي دليجان واقع شده و از لحاظ تقسيمات كشوري تابع شهرستانهاي اراك و محلات مي‌باشد. منطقه هفتاد قله از نظر وضعيت طبيعي از پيكره‌اي كوهستاني كه در گستره‌اي از تپه ماهورها و دشتها قرار گرفته تشكيل شده است.

كوه هفتاد قله كه بلندترين قله آن 2686 متر ارتفاع داشته و در جهت شمال غربي ـ جنوب شرقي امتداد دارد، مهمترين رشته كوه اين منطقه مي‌باشد. قلل و دره‌هاي اين رشته كوه از با ارزشترين زيستگاه‌هاي حيات وحش منطقه است. از ديگر كوههاي منطقه، كوه بر زرد، لته در، كوه قنقال با ارتفاع 2865 متر، سراب ازنا، برآفتاب كارچان و دم شير و همچنين كوه برف شاه با ارتفاع 2993 متر كه بلندترين قله منطقه مي‌باشد. دره چكاب از بارزترين نواحي اين منطقه است كه از منتهي عليه شمال غربي منطقه دشتي شروع شده و مابين دو كوه بر زرد و هفتاد قله تا نيمه هاي منطقه پيش مي‌رود.

در انتهاي دره چشمه دايمي وجود دارد كه از زير صخره‌هاي كوه مي‌چكد و آب آن با حريان به سمت ابتداي دره، آب آبشخورهاي حيات وحش را تأمين مي‌نمايد. اين منطقه داراي پوشش گياهي غني و در انتهاي دره نيز درختان كهنسال وجود دارد. دركوههاي اطراف درختچه‌هاي بزرگ و كوچك وجود دارد كه اين مجموعه سبب شده بخشي از حيات وحش منطقه در اين حوزه زيست نمايند. دره سيبك كه در بين كوههاي هفتاد قله و بر آفتاب آقايي قرار دارد شرايطي مانند دره چكاب را داراست كه به دليل داشتن چشمه‌ها و آبشخورها از ارزش بالايي در منطقه برخوردار است. دره لته در با چشم‌اندازهاي بسيار زيبا و داشتن چشمه و آبشخور و آب و هواي مناسب از زيستگاه‌هاي ارزشمند هفتادقله است. از ديگر دره‌هاي معروف منطقه مي‌توان از كوه سله بهر، كوه قنقال، كوه برف شاه، كوه چنا، كوه محمد باقر، كوه دم شير، كوه لته در،‌كوه كارچان، كوه پهنه، كوه سيبك، كوه قادر، كوه خواب مانده، كوه تدارك، كوه برآفتاب آقايي،‌كوه برزرد و كوه هفتاد قله نام برد. دشت‌هاي اين منطقه عبارتند از دشت سرخاب، هموار چال قدير و قوچك،‌ هموار ابراهيم آباد و شانق و هموار كارچان كه تا دهه قبل از زيستگاه‌هاي مهم آهوخيز كشور بوده است و پايين‌ترين نقطه منطقه، دشت شمالي منطقه است كه ارتفاع آن 1677 متر برآورد شده است. بر اساس مطالعات اقليمي در تقسيم‌بندي دومارتن، آب و هواي اين منطقه از نوع نيمه خشك مي‌باشد و از خصوصيات عمده اين آب و هوا بارندگي مداوم در فصل زمستان، تابستان‌هاي گرم و كم باران و وجود دو فصل مجزا (خشك و مرطوب) در طول سال است. در تقسيم‌بندي اقليمي كوپن، اين منطقه در تيپ اقليمي معتدل سرد با تابستانهاي گرم و خشك قرار دارد.

آب و هواي منطقه هفتاد قله، خصوصيات اقليمي فلات مركزي ايران با زمستانهاي سرد و مرطوب و تابستانهاي گرم و خشك را دارا مي‌باشد. منابع تأمين آب حيات وحش منطقه هفتاد قله عمدتاً سنگابها و چشمه‌ها مي‌باشند كه البته سنگابها در اثر آب حاصل از بارندگي براي مدت زمان كوتاهي در شكافها و گودالهاي كوچك سنگي بجا مي‌مانند كه عمر آنها كوتاه و موقتي مي‌باشد ولي چشمه مهمترين و پايدارترين منبع آب منطقه است كه با راه يافتن طبيعي آبهاي زيرزميني منطقه به سطح زمين به وجود مي‌آيند و از منابع اصلي تأمين آب حيات وحش در منطقه محسوب مي‌گردند. منطقه حفاظت شده هفتاد قله بين چهار شهر بزرگ اراك، خمين، محلات و دليجان واقع شده است. نزديكي اين منطقه به مركز استان و ديگر شهرها و همچنين وجود در كنار بزرگراه اراك ـ تهران موقعيتي استثنايي براي اين منطقه فراهم آورده است تا ارزشهاي آموزشي،‌ پژوهشي و تفرجگاهي خود را در تمام فصول به مردم اين ديار عرضه نمايد. علاوه بر شهرها، تعداد 20 روستا با جمعيتي حدود 16296 نفر در داخل و حاشيه منطقه به عنوان كانونهاي زيستي قرار دارند كه طي دو دهه اخير اغلب آنها در داخل و پيرامون منطقه توسعه و گسترش زيادي يافته‌اند. در بررسي فلور منطقه هفتادقله در سه دوره رويش كامل، 205 گونه از گياهان نهاندانه شناسايي شده‌اند.

اين گونه ها به 153 جنس از 41 خانواده تعلق دارند كه 36 خانواده شامل 129 جنس و 175 گونه از گياهان دولپه و 5 خانواده شامل 24 جنس و 30 گونه از تك لپه‌ايها مي‌باشند. بيشترين تنوع گونه‌اي به ترتيب مربوط به خانواده‌هاي: كاسني، نعناع، شب بو، گندميان، چتريان پروانه آسا، ميخك، گاوزبان، لاله، ميمون و آلاله مي‌باشند. گروهي از گونه‌هاي گياهي منطقه حفاظت شده هفتاد قله دارويي هستند كه مهمترين آنها، شيرين بيان، سوسن بر، كاكوتي، مريم نخودي، شرير، شاتره، ريواس، آلاله، بومادران، درمنه صخره، شكرتيغال، ‌شنگ، خاكشي، منداب،‌ ازمك، چشم خروس دانه‌ريز، خوشك، چترگندمي، بذرالبنج، كماي ايراني و شمداني از جمله گياهان داروئي و معطر شناخته شده اين منطقه هستند. تنوع جانوري در اين منطقه بسيار زياد است مثل پستانداران، بي مهرگان، خزندگان و.... قسمت اعظم بي‌مهرگان منطقه را بندپايان، به ويژه حشرات تشكيل مي‌دهند. در ميان بندپايان گونه‌هاي چندي از عقرب‌ها، رطيل‌ها و عنكبوتيان يافت مي‌گردد. راسته‌هاي مختلف از رده حشرات در منطقه يافت مي‌شوند: راست بالان، سخت بال پوشان، پروانگان، زنبوران، دوبالان و... داراي تنوع قابل توجهي مي‌باشند. مهره‌داران منطقه حفاظت شده هفتاد قله شامل ماهيان، دوزيستان، خزندگان، پرندگان و پستانداران است. دوزيستان منطقه را گونه‌هايي از قورباغه‌ها و وزغ تشكيل مي‌دهند كه عمدتاُ در آبهاي راكد اطراف روستاها و چشمه‌هاي منطقه يافت مي‌شوند. شرايط اقليمي خشك و پوشش گياهي بوته‌اي منطقه هفتادقله محيط‌هاي مناسبي براي زيست انواع خزندگان مي باشند از راسته لاك‌پشتها يك گونه لاك‌پشت مهميزدار در دشتها و دامنه‌هاي اين منطقه زندگي مي‌كند. راسته سوسمارها شامل 8 خانواده و 112 گونه در ايران هستند و به جز لوس مار و بزمجه بقيه نام فارسي ندارند و آنها را سوسمار يا مارمولك مي‌نامند.

در ايران 502 گونه پرنده شناسايي شده كه 71 گونه از 26 خانواده آن در منطقه هفتاد قله شناسايي شده كه از نظر تعداد گونه 14/5% و از نظر خانواده 34/5% پرندگان ايران را تشكيل مي‌دهند. به طور كلي 62% از پرندگان هفتادقله مهاجر و 38% از آنها بومي هستند كه 14/5% از آنها مهاجر عبوري‌اند. بيشترين تنوع و تراكم پرندگان به ترتيب در نواحي دره لته در، دره چكاب و دره سيبك در منطقه هفتادقله مي‌باشند. از بين پرندگان شكارگر در منطقه حفاظت شده،‌ دليجه، عقاب طلايي و سارگپه بومي منطقه بوده و شاهين، هما، رطيل، ‌سنقر گندمي مهاجر مي باشند. پستانداران اين منطقه جانواران خون گرمي هستند كه بيشترين سازگاري را با محيط هاي مختلف پيدا نموده‌اند. اصولاً هر يك از پستانداران در محدوده طبيعي مشخصي زيست مي‌نمايند كه از نظر شرايط محيطي و طبيعي» تيپ پوشش گياهي« پست و بلنديها، خاك، آب و هوا، ميزان بارندگي، نور و غذا متناسب با خصوصيات فيزيولوژيكي و مورفولوژيكي آنها باشد. منطقه هفتادقله زيستگاه بسيار ارزشمند و مناسبي براي پستانداران بزرگ بومي ايران كه در مناطق استپي مركزي ايران زيست مي‌نمايند؛ مي‌باشند.

برخي از گوشتخواران كه از جايگاه اكولوژيكي والايي در رأس هرم غذايي برخوردارند در اين منطقه زندگي مي‌كنند كه مي‌توان از آنها همچون گرگ،‌ شغال، روباه، كفتار، گربه وحشي،‌ رودك و پلنگ را نام برد. همچنين پستانداران بزرگ علفخوار نيز از مهمترين حيات وحش منطقه هفتاد قله است كه حيواناتي از قبيل كل و بز (پازن)، قوچ و ميش، آهو و گراز آسان‌تر از ساير پستانداران ديده مي‌شوند. كل و بز و قوچ و ميش همواره نامشان با سنن و فرهنگ شكارچيان ايراني عجين مي‌باشند. هر چه از زيبائيها و تنوع طبيعت خدادادي كه در اين منطقه وجود دارد، بگوئيم باز هم كم است. زيبائيهاي اين منطقه گردشگران زيادي را به خود جلب مي‌كند و مي‌تواند از لحاظ جذب توريست خارجي نقش خوبي از لحاظ واردات ارزي به استان و كشور داشته باشد. شايان ذكر است عواملي از قبيل دام مازاد بر ظرفيت، جاده‌سازي، بوته‌كني، تبديل اراضي، خطوط انتقال نيرو، خطوط انتقال گاز، شكار غيرمجاز، چراي بي‌رويه دام، فعاليتهاي نظامي و استقرار واحدهاي توليدي غيرمجاز منطقه حفاظت شده هفتاد قله را تهديد مي‌كنند و عليرغم اينكه منطقه حفاظت شده هفتاد قله تحت نظارت اداره كل حفاظت محيط‌زيست استان مركزي اداره مي‌گردد و با وجود اهميت و ارزشهاي بي‌شمار، آنگونه كه شايسته آن است تحت مديريت قرار ندارد و ضرورت دارد هر چه سريعتر طرح جامع مديريت آن تهيه شود. خصوصاً اينكه اين منطقه با وسعت قابل توجه، توپوگرافي ويژه و وجود شهرها و روستاهاي اطراف آن و همچنين عوامل متعدد تهديد، در حال حاضرتنها با سه پاسگاه محيط‌باني و تعداد اندكي محيط‌بان تحت كنترل قرار دارد.

تنوع جانوري منطقه حفاظت شده هفتاد قله

فون منطقه حفاظت شده هفتاد قله از لحاظ بي‌مهرگان مورد پژوهش و مطالعه قرار نگرفته است. هر چند بي‌مهرگان زيادي در اين منطقه به وضوح قابل رويت است. قسمت اعظم بي‌مهرگان منطقه را بندپايان، بويژه حشرات تشكيل مي‌‌دهند. در ميان بندپايان گونه‌هايي از عقربها و رطيل‌ها ديده مي‌شود.

فون مهره‌داران منطقه حفاظت شده هفتاد قله شامل ماهيان، دوزيستان، خزندگان، پرندگان و پستانداران است.

تاكنون هيچ مطالعه مستقلي در خصوص وضعيت ماهيان، دوزيستان و خزندگان موجود دراين منطقه انجام نشده. دوزيستان منطقه را گونه‌هايي از قورباغه‌ها و وزغ‌ها تشكيل مي‌دهند كه در آبهاي راكد و چشمه‌هاي موجود در منطقه يافت مي‌شوند.

خزندگان منطقه حفاظت شده هفتاد قله

شرايط اقليمي خشك و پوشش گياهي منطقه محيط مناسبي براي زيست انواع خزندگان مي‌باشد،از راسته لاك‌پشت‌ها يك گونه" لاك‌پشت مهميزدار"در دشتها و دامنه‌هاي اين منطقه زندگي مي‌كند. راسته" سوسمارها" شامل 8 خانواده و 112 گونه در ايران هستند و بجز لوس مار و بزمجه بقيه نام فارسي ندارند و آنها را سوسمار يا مارمولك مي‌نامند كه از اين راسته چندگونه در اين منطقه وجود دارند.

راسته "مارها" در ايران از 7 خانواده كه شامل 63 گونه خشكزي و 9 گونه دريايي تشكيل شده است. در اين منطقه تاكنون هيچ مطالعه‌اي در باره مارها انجام نشده اما برخي از مارها در منطقه شناسايي شده كه عبارتند از مارهاي قيطاني (غيرسمي)، شتري (غيرسمي)، گورخري (غيرسمي) ، تيرك مار (غيرسمي)، افعي سوسن (نيمه سمي)، افعي پلنگي (نيمه سمي)، تير مار (نيمه سمي)، مارجعفري (سمي)، گرزه مار يا افعي ايران (سمي).

پرندگان منطقه حفاظت شده هفتاد قله

از 502 گونه پرنده شناسايي شده در ايران 72 گونه در اين منطقه شناسايي شده‌اند. به دليل نزديكي منطقه با تالاب ميقان و دارا بودن عوامل اصلي نيازهاي زيستي پرندگان همواره اين منطقه پذيراي پرندگان مهاجر و جوجه‌آور بوده كه علاوه بر پرندگان بومي؛ جمعيت بسياري از پرندگان مهاجر در فصل بهار و پاييز را در خود جاي مي‌دهد كه نام برخي از آنها عبارتست از: عقاب طلايي، دليجه، هما، شاهين، سارگپه، جغد كوچك گونه‌هايي از خانواده چكاوك و چلچله، سينه سرخ، بلبل، سهره، هدهد، داركوب، گونه‌هايي از خانواده كلاغها، كبك، تيهو، بلدر چين و كبوتر جنگلي

پستانداران منطقه حفاظت شده هفتاد قله

تاكنون 4000 گونه از 20 راسته پستانداران در جهان شناسايي شده كه در ايران بالغ بر 160 گونه از 10 راسته وجود دارد. پستانداران منطقه هفتاد قله اگرچه از گونه‌هاي استثنايي محسوب نمي‌شوند ولي زيستگاه بسيار ارزشمندي را در اختيار دارند كه براي زندگي پستانداران بزرگ و بومي ايران كه در مناطق استپي مركز ايران زيست مي‌نمايند بسيار مناسب است. برخي از گوشتخواران كه از جايگاه والايي در راس هرم غذايي برخوردارند و همچنين پستانداران بزرگ علفخوار از مهمترين بخش حيات وحشي هستند كه در اين منطقه زندگي مي‌كنند. بطور كلي پستانداراني كه در اين منطقه زندگي مي‌كنند عبارتند از :گرگ، شغال، روباه، كفتار، گربه وحشي، پلنگ، گوركن، خرگوش، خارپشت، تشي (جوجه تيغي)، گراز، آهو، كل و بز، قوچ و ميش. از ميان جانوران فوق كل و بز و گراز و آهو آسان‌تر از سايرين ديده مي‌شوند.

لازم به ذكر است در گذشته نه چندان دور" يوزپلنگ و كاراكال" نيز در اين منطقه مي‌زيسته‌اند كه متاسفانه به علت برخي عوامل مثل شكار بي‌رويه و... از بين رفته‌اند.

منطقه حفاظت شده هفتاد قله
منطقه حفاظت شده هفتاد قله  (14)
منطقه حفاظت شده هفتاد قله  (10)
منطقه حفاظت شده هفتاد قله  (7)
منطقه حفاظت شده هفتاد قله  (13)
منطقه حفاظت شده هفتاد قله  (9)
منطقه حفاظت شده هفتاد قله  (6)
منطقه حفاظت شده هفتاد قله  (12)
منطقه حفاظت شده هفتاد قله  (8)
منطقه حفاظت شده هفتاد قله  (5)
منطقه حفاظت شده هفتاد قله  (11)
تمامی حقوق این سایت برای شهرداری اراک محفوظ است    شرایط استفاده    قوانین